Evet, kortizon (kortikosteroid) ilaçları kilo aldırabilir. Bu etki özellikle tablet ya da iğne şeklinde, birkaç haftadan uzun süre ve yüksek dozda kullanımda belirginleşir. Başlıca nedenleri iştahın artması, vücutta su tutulması ve yağın karın, yüz ve ense çevresinde toplanmasıdır. Kısa süreli kullanımda belirgin kilo artışı genellikle görülmez. En önemli kural şudur: kortizonu kilo aldırıyor diye kendi başınıza bırakmayın ya da dozunu azaltmayın.

Kortizon nedir, bu yazı hangi kortizonu anlatıyor?

Kortizon ilaçları, vücudun kendi ürettiği hormonların laboratuvarda üretilmiş benzerleridir. İltihabı ve şişliği azaltırlar, bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırmasını baskılarlar. Astım, alerjiler, romatoid artrit, Crohn hastalığı, egzama ve bazı kanser türleri gibi pek çok durumda kullanılırlar. Tablet, şurup, iğne, inhaler, burun spreyi ve krem gibi farklı formları vardır. Kas yapmak için yasa dışı kullanılan anabolik steroidlerle aynı şey değildir.

Bu yazı ilaç olarak kullanılan kortizonun kilo üzerindeki etkisini anlatıyor. Vücudun kendi ürettiği stres hormonu kortizol ile beslenme arasındaki ilişkiyi diyet ve hormon sağlığı yazımızda ele aldık.

Bu önerileri kendi yaşamınıza nasıl uyarlayacağınızı birlikte planlayabiliriz.WhatsApp’tan yazın

Kortizon neden kilo aldırır?

İştah artışı

Kortizon kullanan pek çok kişi daha sık ve daha fazla acıktığını fark eder. NHS, prednizolon birkaç haftadan uzun kullanıldığında kilo alımının olası olduğunu ve ilacın acıkmayı artırabildiğini belirtiyor. Ağızdan kortizon kullanımını inceleyen sistematik bir derlemede kısa süreli kullanım enerji alımında küçük bir artışla ilişkiliydi.

Su tutulması

Kortizon vücudun daha fazla su tutmasına neden olabilir. Tedavinin başında tartıda görülen hızlı artışın bir kısmı yağ değil, tutulan sudur. İlaç bırakıldıktan sonra iştah ve su tutulması genellikle normale döner.

Yağın karın, yüz ve enseye toplanması

Uzun süreli ve yüksek kortizon etkisi vücut yapısını değiştirir. Gövdedeki yağ dokusu genişler ve iç organlar çevresindeki (visseral) yağın toplam yağa ve kas dokusuna oranı artar. Bu durum yüzün yuvarlaklaşması ("ay dede yüzü"), sırtın üst kısmında ve karında yağlanma olarak görülebilir.

Kas yıkımı ve kan şekeri

Kortizon kas proteininin yıkımını, yağ dokusunda yağ parçalanmasını ve karaciğerde yeni şeker üretimini artırır. Zamanla insülin direnci gelişebilir. Bu nedenle uzun süreli kullanımda kan şekeri yükselebilir ya da diyabet ortaya çıkabilir. Kas kaybı ve yağ artışı birlikte olduğunda, kilo çok değişmese bile vücut kompozisyonu olumsuz etkilenebilir.

Kısa ve uzun süreli kullanım arasındaki fark

Yan etkilerin ortaya çıkma olasılığı ilacın türüne, dozuna ve kullanım süresine bağlıdır. Kısa süreli ya da düşük doz kullanımda çoğu zaman yan etki görülmez. Ağızdan kortizonla ilgili 21 çalışmayı inceleyen derleme, kısa süreli kullanımın vücut ağırlığını artırmadığını, uzun süreli kullanımın ise klinik olarak anlamlı kilo alımına yol açabildiğini bildirdi. Aynı derleme, kişiden kişiye büyük farklar olduğunu ve metabolizma ile fiziksel aktivitenin sonucu etkilediğini vurguluyor.

Kortizonu kendi başınıza bırakmayın

Kilo artışı canınızı sıksa da çözüm ilacı kesmek değildir. Uzun süre ya da yüksek doz kortizon kullanıldığında böbreküstü bezleri kortizol üretimini azaltabilir. Avrupa Endokrinoloji Derneği ve Endokrin Derneği'nin 2024 ortak kılavuzuna göre nüfusun en az yüzde 1'i uzun süreli kortizon kullanıyor ve bu kişiler böbreküstü bezi yetmezliği açısından risk altında. Risk dozla, süreyle, ilacın gücüyle, kullanım yoluyla ve kişisel yatkınlıkla değişir.

NHS, 3 haftadan uzun süre ya da yüksek dozda kortizon kullananların ilacı genellikle yavaş yavaş azaltması gerektiğini ve hekime danışmadan ilacın bırakılmaması gerektiğini vurgular. Aniden bırakmak şu belirtilere yol açabilir:

  • Aşırı yorgunluk ve güçsüzlük
  • Bulantı ve kusma
  • Baş dönmesi
  • İştahsızlık ve istemeden kilo kaybı
  • Eklem ve vücut ağrıları
  • Tedavi edilen hastalığın yeniden alevlenmesi

Yan etkiler sizi zorluyorsa hekiminizle konuşun. Hekiminiz gerekirse dozu ya da tedaviyi yeniden düzenleyebilir. Size steroid acil durum kartı verildiyse yanınızda taşıyın ve her türlü tıbbi ya da diş tedavisi öncesinde kortizon kullandığınızı söyleyin.

Kortizon kullanırken beslenme önerileri

  • Porsiyonları büyütmeyin: NHS, kortizon kullanırken porsiyon boyutunu artırmadan iyi beslenmeyi ve düzenli egzersizi öneriyor. Öğünlerinizi sebze, baklagil, tam tahıl ve yeterli proteinle kurmak acıkmayı yönetmenize yardımcı olabilir.
  • Proteini her öğüne dağıtın: Kortizon kas yıkımını artırdığı için et, balık, yumurta, süt ürünleri ve baklagil gibi protein kaynaklarını öğünlere dağıtmak ve hekiminizin izin verdiği ölçüde hareket etmek kasınızı korumayı destekleyebilir.
  • Şekerli yiyecek ve içecekleri azaltın: Kan şekeri yükselebileceği için şekerli içecekler, tatlılar ve beyaz unlu ürünleri sınırlayın. Diyabetiniz varsa kan şekerinizi daha sık ölçmeniz gerekebilir; bunu hekiminizle planlayın.
  • Tuzu azaltın: Kortizon su tutulmasına ve tansiyon yüksekliğine yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerde günlük sodyumu 2 gramın altında tutmayı öneriyor. Hazır çorba, salamura, işlenmiş et ve paketli atıştırmalıkları azaltmak iyi bir başlangıçtır.
  • Kemiklerinizi düşünün: Uzun süreli kullanım kemikleri inceltebilir. Süt, peynir ve yeşil yapraklı sebzelerle yeterli kalsiyum alın ve düzenli egzersiz yapın. Kalsiyum ya da D vitamini takviyesine ihtiyacınız olup olmadığını hekiminiz değerlendirir; gerekirse kemik taraması isteyebilir.
  • Meyan kökünden uzak durun: NHS, prednizolon kullanırken gerçek meyan kökü tüketilmemesini öneriyor. Meyan kökü kandaki ilaç miktarını artırabilir ve potasyum düşüklüğü riskini yükseltir. Potasyum düşüklüğünün belirtilerini hipokalemi yazımızda anlattık.
  • Potasyum takviyesini kendiniz başlamayın: Kortizon potasyumu düşürebilir, ancak takviye kararı tahlil sonucuna göre hekiminize aittir. Kalp ya da böbrek hastalığınız varsa bu daha da önemlidir.
  • Şok diyet yapmayın: Alınan kiloyu hızla vermek için çok düşük kalorili diyetlere başlamak kas kaybını artırabilir. Hızlı kilo vermenin sakıncalarını ani kilo verme yazımızda bulabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Kortizon kullanırken aşağıdakilerden birini fark ederseniz hekiminize başvurun:

  • Çok susama, sık idrara çıkma, aşırı acıkma, uyku hali ya da meyve kokulu nefes (kan şekeri yüksekliği belirtileri olabilir)
  • Sırtın üst kısmında ve karında hızlı yağlanma, yüzde belirgin yuvarlaklaşma, şiddetli baş ağrısı ve geç iyileşen yaralar
  • Kas ağrısı ya da güçsüzlüğü, kramplar veya kalp atışında değişiklik (potasyum düşüklüğü belirtileri olabilir)
  • Şiddetli kusma, ciddi baş dönmesi ya da bayılma, aşırı yorgunluk, iştahsızlık ve kilo kaybı
  • Kollarda ya da bacaklarda şişlik, nefes darlığı

Acil durum: Kanlı kusma ya da siyah, katran renkli dışkı, dudak, dil veya boğazda ani şişlik ve nefes almada zorlanma varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Kortizon tedaviniz sürerken hekiminizin planıyla uyumlu bir beslenme düzeni için online ya da Halkalı Atakent kliniğinde destek alabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. NHS. Steroids. Sayfa incelemesi 19 Haziran 2025. nhs.uk
  2. NHS. Side effects of prednisolone tablets and liquid. nhs.uk
  3. NHS. How and when to take prednisolone tablets and liquid. nhs.uk
  4. NHS. Common questions about prednisolone tablets and liquid. nhs.uk
  5. Beuschlein F, Else T, Bancos I, ve ark. European Society of Endocrinology and Endocrine Society Joint Clinical Guideline: Diagnosis and Therapy of Glucocorticoid-induced Adrenal Insufficiency. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2024. PubMed
  6. Geer EB, Islam J, Buettner C. Mechanisms of glucocorticoid-induced insulin resistance: focus on adipose tissue function and lipid metabolism. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America. 2014. PubMed
  7. Berthon BS, MacDonald-Wicks LK, Wood LG. A systematic review of the effect of oral glucocorticoids on energy intake, appetite, and body weight in humans. Nutrition Research. 2014. PubMed
  8. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Use of lower-sodium salt substitutes: WHO guideline. Cenevre. 2025. who.int