Elma ve armut: neden fark eder?
Vücutta yağ her yerde aynı anlamı taşımaz. Android (elma) tipi dağılımda yağ ağırlıklı olarak karın bölgesinde, organların çevresinde birikir; bu visseral yağ hormonal olarak aktiftir, iltihabi sinyaller üretir ve insülin duyarlılığını bozar. Gynoid (armut) tipi dağılımda ise yağ kalça ve uyluklarda toplanır; bu deri altı yağ metabolik açıdan büyük ölçüde nötrdür, hatta bazı çalışmalarda koruyucu bir etkisinden söz edilir. Aynı kiloda ve aynı vücut kitle indeksinde iki kişinin kardiyometabolik riski, sırf bu dağılım farkı yüzünden belirgin şekilde ayrışabilir.
WHO risk eşikleri
Dünya Sağlık Örgütü, bel/kalça oranı için erkeklerde 0,90, kadınlarda 0,85 eşiğini “önemli ölçüde artmış risk” sınırı olarak tanımlar. Bu eşiğin altı düşük ve orta risk olarak sınıflandırılır. Cinsiyetler arasındaki fark biyolojiktir: östrojen, yağın kalça ve uyluk bölgesine yönlendirilmesinde rol oynar, bu yüzden kadınlarda armut tipi dağılım daha yaygındır. Menopoz sonrası östrojen düşüşüyle birlikte dağılımın android tipe kayması sık görülür — bu dönemde oranın izlenmesi özellikle anlamlıdır.
Doğru ölçüm, doğru sonuç
Bu ölçümde teknik hatası sonucu ciddi şekilde kaydırır. Bel için en alt kaburga ile kalça kemiği çıkıntısı arasındaki en dar noktayı, kalça için kalçanın en geniş yerini ölçün. Mezura yere paralel olmalı, deriye batmamalı ama gevşek de kalmamalı. Ölçümü normal nefes verdikten sonra, karnınızı içeri çekmeden yapın. Sabah aç karnına ve aynı koşullarda tekrarlanan ölçümler karşılaştırılabilir veri üretir.
Hangi ölçüte bakmalı?
Tek bir ölçüt yeterli değildir; her biri farklı bir soruyu yanıtlar. Vücut kitle indeksi genel çerçeveyi verir. Bel çevresi iç yağlanma miktarını gösterir. Bel/kalça oranı ise dağılım tipini ortaya koyar. Üçü birlikte değerlendirildiğinde, herhangi birinin tek başına verdiğinden çok daha güvenilir bir tablo ortaya çıkar. Android tipi dağılım ve yüksek bel çevresi birlikte görülüyorsa insülin direnci açısından değerlendirme yapılması yerinde olur.
Bilgilendirme: Bu araç genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi teşhis yerine geçmez.