Hamilelik Beslenmesi: Gebelik Dönemi Beslenme Programı

Türk mutfağında gebelikte dikkat edilecek yiyecekler

Gebelikte asıl risk, çiğ veya yeterince pişmemiş hayvansal gıdalar ile pastörize edilmemiş süt ürünlerinden gelir. CDC, gebelerde Listeria enfeksiyonu olasılığının yaklaşık 10 kat daha yüksek olduğunu belirtir. Mutfağımızdan sık karşılaşılan örnekler:

• Etli çiğ köfte ve az pişmiş et: Çiğ et içerdiği için uygun değildir. Köfte ve döner gibi etlerin iyice pişmiş ve sıcak olmasına dikkat edin; CDC, pişmenin renge bakarak anlaşılamayacağını belirtir.
• Süt ve peynir: Çiğ süt ve pastörize edilmemiş sütten yapılan köy peyniri yerine pastörize ürünleri seçin. Lor ve çökelek gibi taze, yumuşak peynirlerden emin değilseniz börek veya omlet gibi iyice ısıtılmış yemeklerde tüketin.
• Şarküteri: Sucuk, salam ve soğuk dilimlenmiş ürünleri buharı tütecek kadar ısıtarak tüketin.
• Çiğ yumurta: Ev yapımı mayonez, çiğ yumurtalı mus veya tiramisu ve çiğ kek hamuru riskli seçeneklerdir. Yumurtayı sarısı ve beyazı katılaşana kadar pişirin.
• Balık: Kılıç balığı ve köpek balığı gibi yüksek cıvalı türler yerine somon, karides veya açık renkli (light) konserve ton balığını tercih edin. Buzdolabında satılan füme balığı pişmiş bir yemeğin içinde tüketin.

Gebelikte ne kadar kilo almalısınız?

Önerilen kilo artışı, gebelik öncesi beden kitle indeksinize (BKİ) göre değişir. CDC'nin tekil gebelik için paylaştığı ve Institute of Medicine önerilerine dayanan toplam kilo artışı aralıkları aşağıdadır. Kaynakta değerler pound cinsindendir; kilogram karşılıkları yaklaşıktır.

• BKİ 18,5'in altında: yaklaşık 12,5-18 kg
• BKİ 18,5-24,9: yaklaşık 11,5-16 kg
• BKİ 25,0-29,9: yaklaşık 7-11,5 kg
• BKİ 30,0-39,9: yaklaşık 5-9 kg

İkiz gebelikte aralıklar farklıdır. Size uygun hedefi kadın doğum uzmanınız belirler ve kontrollerde kilonuzu birlikte izlersiniz. ACOG, gebelik diyabeti olan kadınlarda fazla ya da çok hızlı kilo alımının kan şekeri kontrolünü zorlaştırabileceğini belirtir.

Beslenme programı, hekiminizin belirlediği hedefe uygun ve öğün atlamadan uygulanabilecek şekilde planlanır.

Folik asit, demir ve diğer takviyeler: kim ne yapar?

Hangi takviyenin hangi dozda ve ne zaman kullanılacağına hekiminiz karar verir. Diyetisyenin rolü, bu besin ögelerinin günlük beslenmeden olabildiğince karşılanmasını ve programın takviyelerinizle uyumlu olmasını sağlamaktır.

WHO, gebelikte günlük demir ve folik asit desteğini önerir. ACOG, folik asidin gebelikten önce başlanmasını ve gebeliğin ilk haftalarında sürdürülmesini önerir; folik asit nöral tüp defekti riskini azaltır. Ülkemizde gebelere yönelik demir ve D vitamini destekleri aile hekiminiz ve kadın doğum uzmanınız tarafından yürütülür.

• Folat: koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller
• Demir: kırmızı et, hindi, mercimek; emilim için portakal, biber, brokoli
• Kalsiyum: süt, yoğurt, peynir, susam, badem
• İyot: iyotlu tuz, süt ürünleri, deniz ürünleri, yumurta
• Kolin: yumurta, süt, tavuk; ACOG, kolinin çoğu doğum öncesi vitaminde bulunmadığını belirtir

Doğum öncesi vitamininizi kendi başınıza artırmayın. ACOG, A vitamini gibi bazı bileşenlerin yüksek dozda bebeğe zarar verebileceğini belirtir.

Gebelik diyabeti: tarama ve beslenme

ACOG, tüm gebelerin gebelik diyabeti açısından taranmasını önerir. Risk faktörü olanlarda kan şekeri gebeliğin erken döneminde ölçülür. Risk faktörü yoksa veya erken test normal çıktıysa ölçüm 24-28. haftalar arasında yapılır. Tanı ve tedavi kararı kadın doğum uzmanınıza aittir.

Tanı konduğunda beslenme, kan şekeri yönetiminin temel parçalarından biri olur. ACOG'un öne çıkardığı noktalar şunlardır:

• Gün içine yayılmış düzenli öğünler; çoğu zaman üç ana öğün ve iki ya da üç ara öğün
• Gerekirse özellikle gece için küçük bir ara öğün
• Hekiminizle belirlenen düzenli hareket; öğünlerden sonra 10-15 dakikalık yürüyüş
• Kan şekeri ölçümlerinin kaydedilip kontrollerde hekimle paylaşılması

Bazı gebelerde beslenme ve egzersize rağmen ilaç gerekebilir; bu karar hekiminizindir. Beslenme programı, ölçüm sonuçlarınıza ve hekiminizin hedeflerine göre güncellenir. ACOG, doğumdan 4-12 hafta sonra kan şekeri testi yapılmasını da önerir.

Bulantı ve kusmada ne zaman hekime başvurmalısınız?

Sıvıları tutamıyorsanız, idrarınız az ve koyu renkliyse ya da ayağa kalkınca başınız dönüyorsa kadın doğum uzmanınızı arayın. ACOG bu belirtileri sıvı kaybının işaretleri arasında sayar ve kilo kaybı başladığında bulantının daha ciddi bir sorun haline gelebileceğini belirtir.

• Sıvıları hiç tutamamak
• Az ve koyu renkli idrar ya da hiç idrara çıkamamak
• Ayağa kalkınca baş dönmesi veya bayılma hissi
• Hızlı ya da güçlü kalp atışı
• Kilo kaybı

Bulantının ilk kez 9. haftadan sonra başlaması ya da karın ağrısı, ateş veya baş ağrısıyla birlikte olması da hekim değerlendirmesi gerektirir.

Hafif bulantıda her öğüne yoğurt, süt veya fıstık ezmesi gibi bir protein kaynağı eklemek, sıvıyı gün içine yaymak ve rahatsız eden kokulardan uzak durmak yardımcı olabilir. İlaç ve vitamin kararları hekiminize aittir.